Program - Bliżej Nauki - cykl wykładów popularnonaukowych

Pomiń baner

Program

6 października 2026
Tak! Sieć komórkowa może działać na Księżycu!
Sławomir Cichoń (Nokia), Tomasz Sztuka (Nokia)

20 października 2026
W objęciach Słońca – od plam słonecznych do zórz polarnych
prof. dr hab. Grzegorz Michałek

3 listopada 2026
Funkcje elementarne i operator EML
dr hab. Andrzej Odrzywołek

17 listopada 2026
Miała wyjaśniać ciepło. Wyjaśniła znacznie więcej
dr hab. Jakub Prauzner-Bechcicki, prof. UJ

12 stycznia 2027
Jak zamknąć gwiazdę na Ziemi i jej nie upuścić? Koszmary inżynierii plazmowej
dr Witold Zawadzki

26 stycznia 2027
Czy czarne dziury niszczą informację?
dr hab. Michał Eckstein

Zapowiedzi wykładów

6 października 2026

Zaprojektowanie i obsługa sieci komórkowej w przestrzeni kosmicznej wiąże się z wyjątkowymi wyzwaniami, wymagającymi adaptacji złożonych technologii do warunków pozaziemskich. Niniejsza prezentacja omówi kluczowe aspekty i przeszkody związane z projektowaniem sprzętu i oprogramowania mającego działać w przestrzeni kosmicznej, ze szczególnym uwzględnieniem powierzchni Księżyca (promieniowanie kosmiczne, próżnia, ekstremalne temperatury).

Prezentacja jest oparta na projekcie obejmującym wiele ośrodków Nokii, w który zaangażowani byli również inżynierowie pracujący w ośrodku w Krakowie.

Dodatkowo, prezentacja będzie zawierała relację „z pierwszej ręki”, z historycznego uruchomienia pierwszej sieci komórkowej na Księżycu, które miało miejsce w marcu 2025 roku, prezentując przełom w dziedzinie łączności w kosmosie.

20 października 2026

Podczas prezentacji przyjrzymy się Słońcu jako gwieździe oraz jego kluczowej roli w funkcjonowaniu życia na Ziemi. Omówimy jego wpływ na rozwój i funkcjonowanie cywilizacji, a także znaczenie dla współczesnego świata.

Poznamy zjawiska zachodzące na Słońcu, które kształtują pogodę kosmiczną, oraz dowiemy się, dlaczego ich obserwacja i zrozumienie są szczególnie istotne w dobie rozwoju nowoczesnych technologii kosmicznej

Pokażemy, jak silnie Ziemia jest związana ze swoją najbliższą gwiazdą, a także jak Słońce i inne gwiazdy wpływają na otaczający nas Wszechświat.

3 listopada 2026

Kalkulator naukowy ma kilkanaście przycisków: sin, cos, log, pi, e, +, -, itd. Każdy robi coś innego i na pierwszy rzut oka wydaje się, że nie wszystkie da się zastąpić pozostałymi. Tymczasem okazuje się, że wystarczy jeden przycisk: EML. 

Operator eml(x,y) = exp(x) − ln(y) razem z liczbą 1 pozwala złożyć wszystkie funkcje typowego kalkulatora, łącznie ze stałymi oraz czterema działaniami arytmetycznymi. W elektronice od dawna wiadomo, że każdy układ logiczny da się zbudować z jednej bramki: NAND. Dla matematyki ciągłej, podobnego atomu dotąd nie znano.

Wykład pokaże, jak dokonać systematycznej redukcji kalkulatora. Zobaczymy, jak z samego EML i 1 zbudować logarytm, i wszystkie pozostałe operacje wliczając liczbę pi. Pospekulujemy też, do czego EML może się w przyszłości przydać. Gdy wszystkie wzory mają jednakową strukturę, algorytmy czy sztuczna inteligencja może łatwiej nimi operować i kiedyś opanuje wreszcie tabliczkę mnożenia.  

17 listopada 2026

Niektórzy twierdzą, że wszystko zaczęło się od pytania, jak lepiej wykorzystać gorącą parę. Poszukiwanie odpowiedzi zaprowadziło nas jednak znacznie dalej niż ktokolwiek mógł się spodziewać. Okazało się, że za pomocą tych samych praw można opisywać tak różne zjawiska, jak stygnięcie kawy, narodziny gwiazd, działanie półprzewodników czy własności czarnych dziur.

Termodynamika, bo o niej mowa, połączyła świat miliardów miliardów atomów z kilkoma prostymi wielkościami i pozwoliła rozstrzygać, które procesy mogą zachodzić samorzutnie, a które pozostają niemożliwe. Nim jednak zaszła tak daleko, odegrała kluczową rolę w rewolucji przemysłowej. A choć niektórzy sądzili, że przeczy istnieniu atomów, to właśnie ona pomogła otworzyć drzwi do fizyki kwantowej. Dziś natomiast wyznacza możliwości komputerów kwantowych i pozwala tworzyć najbardziej niezwykłe stany materii.

Dlaczego kawa stygnie? Skąd bierze się mgła? Czemu zimą posypujemy chodniki solą? I co wspólnego ma z tym Demon Maxwella? Przyjdź na wykład i przekonaj się, jak teoria stworzona do opisu ciepła stała się jednym z najpotężniejszych narzędzi poznawania świata - od codziennych zjawisk po największe zagadki współczesnej fizyki.

12 stycznia 2027

Fuzja termojądrowa to Święty Graal energetyki: ogromne ilości energii bez bezpośredniej emisji CO₂, wysoki poziom bezpieczeństwa i paliwo, którego składniki są szeroko dostępne w przyrodzie. Dlaczego więc wciąż nie zasila naszych domów?

Jednym z największych wyzwań jest temperatura. Aby odtworzyć na Ziemi reakcje zasilające gwiazdy, musimy rozgrzać plazmę do około 150 milionów stopni Celsjusza – dziesięciokrotnie więcej niż temperatura w centrum Słońca! Żaden znany materiał nie wytrzymałby bezpośredniego kontaktu z tak gorącą materią. Jak więc zbudować „termos” dla gwiazdy i nie dopuścić do jego stopienia?

Podczas tego wykładu zmierzymy się z tym technologicznym koszmarem. Wykorzystując ciekły azot, potężne magnesy i fizyczne modele, sprawdzimy, dlaczego plazma jest tak trudna do okiełznania i jak naukowcy próbują utrzymać ją w niewidzialnej klatce z pól magnetycznych.

Zajrzymy też za kulisy projektu ITER – jednego z najbardziej ambitnych eksperymentów naukowych naszych czasów – by przekonać się, jak blisko jesteśmy ujarzmienia energii gwiazd i co jeszcze stoi na drodze do pierwszych elektrowni termojądrowych.

26 stycznia 2027