12 marca 2024

Mimo, że od odkrycia zjawiska rozszczepienia jądra atomowego minęło już ponad 80 lat, jego wykorzystanie wciąż budzi wiele emocji i kontrowersji. Dr hab. Aleksandra Wrońska opowie o podstawach fizycznych tego zjawiska, historii jego odkrycia i niemal natychmiastowym rozwoju technologii je wykorzystujących: militarnych - symbolizowanych przez Roberta Oppenheimera, oraz pokojowych - reprezentowanych przez Enrico Fermiego. Postara się też odpowiedzieć na pytanie, czy potrafimy dziś rozsądnie i bezpiecznie korzystać z energii jądrowej.

26 marca 2024

Choć nieskończoność wyziera w matematyce na każdym kroku, dopiero stosunkowo niedawno nauczyliśmy się ją badać. A raczej nie tyle „ją”, ile „je”, albowiem jak ze zdumieniem odkryli matematycy, w istocie nie ma jednej nieskończoności, lecz nieskończenie wiele. Tworzą one różnorakie systemy „liczb pozaskończonych”, które rozszerzają stare, dobre liczby naturalne.

Podczas wykładu przyjrzymy się niektórym takim systemom, w tym tzw. liczbom kardynalnym i liczbom porządkowym, a także liczbom nadrzeczywistym Conwaya, które oprócz obiektów nieskończenie wielkich zawierają także obiekty nieskończenie małe. Oczywiście nie zabraknie przy tym próby odpowiedzi na pytanie: „Po co to wszystko?”

9 kwietnia 2024

Wieloletni postęp w jakości produkowanych pamięci magnetycznych związany był z odkrywaniem i wykorzystaniem coraz lepszych materiałów. Jednak dla każdego materiału magnetycznego istnieje graniczna gęstość zapisu danych: jeżeli bity są zbyt małe, to tracą pamięć. Idea dalszej miniaturyzacji jest bodźcem do poszukiwania kryształów, w których bity informacji można by przechowywać w pojedynczych magnetycznych molekułach.

Profesor Michał Rams podczas wykładu, po wprowadzeniu kilku pojęć ważnych przy opisie materiałów na pamięci magnetyczne, opowie o współczesnych odkryciach kilku związków, które były przełomowe w badaniach magnetyzmu molekularnego.

23 kwietnia 2024

Kosmologów, lecz nie tylko ich, nurtuje pytanie, jaki jest kształt naszego Wszechświata. Odpowiedzi na to pytanie szukano już w Starożytności i posługiwano się modelami na miarę ówczesnej wiedzy. Gdy wiedza zarówno astronomiczna, jak i matematyczna pogłębiała się, modele były coraz bardziej rozbudowywane.

Naturalnie modeli dostarcza matematyka. Jakich? Czy można je jakoś poklasyfikować? Które są bardziej pasujące do rzeczywistości, a które należałoby odrzucić? Podczas wykładu spróbujemy, przynajmniej częściowo, zmierzyć się z tymi pytaniami.

7 maja 2024

Sztuczna inteligencja (AI) cieszy się obecnie dużym zainteresowaniem, a jej szybkie postępy wzbudzają wiele emocji. Pojawia się dylemat, czy projektowane w ramach AI systemy inteligentne mogą być tworzone w oderwaniu od ludzkich potrzeb, oczekiwań, czy wartości.

Z Profesorem Grzegorzem J. Nalepą, podczas najbliższego wykładu z cyklu Bliżej Nauki, zastanowimy się nad tym zagadnieniem, przyjrzymy się krótko historii AI i jej interdyscyplinarnym początkom i wskażemy najważniejsze obszary rozwoju i zastosowań sztucznej inteligencji.

Skupimy się również na zagadnieniach zrozumienia przez człowieka działania AI w wybranych aspektach i sytuacjach oraz tworzeniu systemów AI współpracujących z człowiekiem (ang. human-centered AI).

21 maja 2024

Tradycyjne kryształy przestrzenne znajdujemy wszędzie wokół nas i są one wynikiem spontanicznej samoorganizacji atomów w regularne struktury w przestrzeni. Okazuje się, że oddziałujące atomy mogą również samoorganizować się w czasie i spontanicznie formować ruch okresowy. W trakcie wykładu zostanie przedstawiona koncepcja kryształów czasowych i kierunki rozwoju, w jakim dziedzina kryształów czasowych zmierza. Słuchacze dowiedzą się, że na wzór tradycyjnych kryształów przestrzennych, struktury krystaliczne w czasie mogą posiadać własności znane w fizyce ciała stałego, ale obserwujemy je w wymiarze czasowym. Rodzi się nowa dziedzina - czasotronika, gdzie struktury krystaliczne w czasie próbuje wykorzystać się w praktycznych zastosowaniach.